TẠI SAO NGƯỜI KHÔNG CÓ ĐIỀU KIỆN THƯỜNG TỰ TI?

Tại sao người không có điều kiện thường tự ti?
---------
1.
Chủ yếu là vì họ chưa hiểu rõ bản chất của cuộc đời.
Phần lớn mọi người không phải khác nhau ở chỉ số IQ. Tất cả chỉ gói gọn trong bốn chữ: “thuần thục sinh khéo” – làm nhiều sẽ giỏi.
Khi bạn thường xuyên đến những nơi sang trọng, bạn sẽ dần quen với quy tắc ở đó,
thế là người khác nói bạn là “người từng trải”, “có phong thái, có khí chất”.
Khi bạn yêu đương nhiều, hiểu rõ những “mẹo” trong các mối quan hệ nam nữ, bạn sẽ trở thành “thiên tài tình trường bình thường mà bất phàm”.
Lúc bạn yêu người đầu tiên, bạn sợ hãi. Nhưng yêu đến người thứ 100, thứ 101 rồi, bạn còn sợ nữa không? Bạn sẽ thấy mọi thứ đều dễ như trở bàn tay.
Một người chỉ cần có cơ hội thử sai, họ sẽ không thể mãi là “kẻ thấp kém”.
Điểm nghẽn lớn nhất của người nghèo nằm ở chỗ họ không có quyền được thử sai,
thế nên kỹ năng nào nhìn cũng yếu, rồi dần dần họ bắt đầu nghi ngờ chính mình:
“Có phải mình kém thông minh hơn người khác không?”,
“Có phải mình không cố gắng bằng họ không?”
— Hoàn toàn là sai hướng tư duy.
Khi bạn thật sự hiểu rõ quy luật của đời người, bạn sẽ không còn trách bản thân nữa và sự tự ti cũng biến mất.
Chỉ đơn giản là như vậy thôi.
---------------------------
2.
Bên tai con cái nhà nghèo, rất hiếm khi nghe thấy những từ như:
“Tự do, nghệ thuật, niềm vui, hạnh phúc, tận hưởng, bình đẳng, tình yêu.”
Từ nhỏ đến lớn, họ chỉ nghe:
“Bình an, giữ thể diện, đừng để người ta khinh, chăm chỉ, thật thà, nghe lời, nhẫn nhịn, chịu khổ mới thành người giỏi.”
Điểm số thì luôn bị so với người giỏi nhất, còn vật chất thì so với người kém hơn.
-------------
3.
Tôi có rất nhiều bạn học tiến sĩ, từ năm đầu đến khi tốt nghiệp, khí chất và tinh thần của họ thay đổi rất lớn.
Một vài người xuất thân từ nông thôn. Năm đầu tiên, họ rất thật thà, hiền lành, thậm chí bị bạn học batnat bằng lời nói cũng không phản kháng.
Đến khi tốt nghiệp, không ai còn như vậy nữa — họ trở nên tự tin, mạnh mẽ, thậm chí có chút khôn khéo. Những người học hành thành công nhất lại càng rõ điều đó.
Không chỉ người Trung Quốc, tôi có một người bạn Ấn Độ cũng thế. Lúc mới quen, anh ta nói năng rụt rè, hỏi gì đáp nấy. Đến khi tốt nghiệp, anh ta tự tin đến mức khiến người khác thấy “ghét”.
Tôi từng suy nghĩ rất nghiêm túc — rốt cuộc điều gì đã thay đổi họ?
Tôi cho rằng:
Trong quá trình làm nghiên cứu tiến sĩ, họ liên tục giải quyết các vấn đề, đặc biệt là vấn đề mang tính sáng tạo. Quá trình ấy giúp họ vượt qua sự yếu đuối trong tinh thần. Họ không còn sợ hãi nữa, bởi họ tin vào khả năng giải quyết vấn đề của chính mình.
Và đó cũng là nguồn gốc thật sự của sự tự ti ở người nghèo. Bề ngoài, dường như do thiếu thốn vật chất, nhưng thực chất là họ không tin vào khả năng giải quyết vấn đề của mình.
-------------
4.
Nguyên nhân của sự tự ti còn có hai điểm rất quan trọng khác:
- Không ai dạy họ cách bảo vệ quyền lợi của bản thân.
- Họ khó nhận được sự tôn trọng và công nhận trong môi trường xung quanh.
Con cái nhà nghèo thường được dạy rằng: “Ngoan một chút, đừng gây chuyện.”
Khi bị người khác đánh, cha mẹ xót tiền thuốc, xót quần áo rách, nhưng lại không bao giờ hỏi:
“Con có đau không?”/ “Đi, mẹ/ba cùng con đi nói chuyện rõ ràng với nó.”
Lâu dần, đứa trẻ không dám đứng lên bảo vệ mình khi bị bắt nạt, vì chưa bao giờ được hậu thuẫn.
Khi đi làm, gặp khó khăn, cha mẹ thường khuyên: “Thôi, đừng làm to chuyện, nhà mình đâu có quyền thế gì, nhỡ mất việc thì sao?”
Khi muốn học tiếp để nâng cấp bản thân, họ không thể bỏ việc để học, vừa làm vừa học, tan làm chen chúc một tiếng tàu điện ngầm rồi mới cố đọc vài trang sách. Mệt mỏi đến thế, nhưng lại tự trách:
“Mình học không vô, chắc mình ngoo quá rồi?”
Những dịp lễ Tết, khi đi thăm họ hàng, họ không chỉ thấy nhà người ta to đẹp mà còn thấy cha mẹ mình phải cười gượng, nhún nhường, trong khi con cái nhà người khác được phép nghịch ngợm, khoe khoang.
Trẻ con không hiểu ngay, nhưng vài lần là hiểu, và từ khoảnh khắc hiểu ra đó, mầm tự ti đã cắm rễ.
Không có lời khen, không có sự tôn trọng, không có chỗ dựa, không có cơ hội thử sai. Vậy trong hoàn cảnh như thế, phải nỗ lực đến mức nào mới dám tự tin đây?
Có mấy ai sẽ khen một đứa trẻ bình thường, hơi rụt rè chứ?
--------------
5.
1. Môi trường là vũng lầy. Xung quanh thiếu khích lệ, thiếu giúp đỡ chân thành lại đầy sự đố kỵ và hạ thấp nhau. Lâu dần, con người trở nên nhạy cảm với đánh giá, bên ngoài thì thể hiện tự tôn mạnh mẽ, nhưng bên trong lại tin rằng mình thật sự kém như người ta nói.
2. Thiếu tư duy dài hạn.
Vì phải vật lộn để sinh tồn, họ chỉ dám làm những việc mang lợi ích ngắn hạn, dần dần đánh mất khả năng hoạch định tương lai, không còn hy vọng, và khi sống mà chỉ còn biết “hy vọng trúng số” — làm sao không tự ti được?
3. Thích so sánh nhưng không có gì nổi bật để so.
Môi trường cạnh tranh và khinh thường lẫn nhau khiến họ sống bằng sự so sánh, nhưng vì không có đủ năng lực hay thành quả để tự tin, họ thua ngay trong chính phép so sánh đó.
4. Khả năng chịu lỗi kém.
Vì một sai lầm nhỏ cũng khiến họ mất rất nhiều, họ sợ sai, sợ trách nhiệm, nên chẳng dám thử điều mới.
Mà không dám thử, thì mãi mãi tự ti.